Menon – Bana söyler misin Sokrates, erdem öğretilir mi, ya da erdemli yaşamakla mı elde edilir. Yoksa öğrenmekle, yaşamakla değil de doğuştan veya başka bir yoldan mı geliyor?
Sokrates - ... onun öğrenilip öğrenilemeyeceğini bilmek şöyle dursun, ne olduğundan bile haberim yok.
Platon'un geçiş dönemine ait diyaloglarından biri olan Menon'u önemli kılan; Platonun bu diyaloğunda ilk defa, daha sonra da birbirinden ayrılmaz bir şekilde hep bir arada göreceğimiz üç önemli tezini birlikte ve birbirlerine bağlı olarak sergilemesidir.
Bunlardan birincisi ruhun, daha doğrusu akılsal ruhun ölümsüzlüğü ve tanrısallığı, ikincisi onun bilgisinin nesnelerinin duyutarımızla algıladığımız şeylerden ayrı, ancak akılla anlaşılabilir gerçek varlıklar olan idealar olduğu veya idealar dünyasının var olduğu, üçüncüsü ise bilginin özü itibariyle ruhta veya akılda saklı bulunan şeylerin bir hatırlanması olduğu tezidir.
Menon, Platon'un daha önceki Sokratesçi diyalogları gibi erdemin ne olduğu ve öğretilebilir olup olmadığı konusunun tartışılmasıyla başlar. Ancak kısa bir süre sonra bilginin ne olduğu üzerine bir tartışmaya dönüşür. Bu ikinci tartışmayı başlatan iddia, insanın ne bildiği, ne de bilmediği bir şey üzerinde araştırma yapmasının mümkün olmadığı iddiasıdır: İnsan bildiği bir şeyi bildiği için araştırmaz. Bilmediği bir şeyi ise neyi araştıracağını bilmediği için araştıramaz. Geride kalan tek şık, insanın aslında kısmen bildiği, kısmen bilmediği bir şeyi araştırmasının mümkün olduğudur. Başka deyişle insan aslında bildiği, ancak bildiğini bilmediği veya bildiğinin farkında, bilincinde olmadığı bir şeyi araştırabilir.(Ahmet Arslan - İlk Çağ Felsefesi - 2)
Yine diyalog içerisinde; Sokrates'in insanların bilgisizlik sebebiyle kötü davranış sergiledikleri, iyiyi (faydalı olanı) bilen insanların iyi davranacaklarına dair ahlak kuramına değinmektedir.
"Sokrates – Kötünün ne olduğunu bilmeyenler, kötüyü istemezler; onların istedikleri, iyi sandıkları halde gerçekte kötü olan şey değil midir? Böylece onlar bilmeden iyi sandıkları kötüyü istemekle, iyiyi istemiş olmazlar mı?"
Platon'un öğrenme hatırlamadır tezi de yine bu diyalogta geçmektedir.
"Tabiatın her yanı birbirine bağlı olduğu için, ruh da her şeyi öğrenmiş olduğundan, bir tek şeyi hatırlamakla (insanların öğrenme dedikleri budur) insan, bütün öteki şeyleri bulur. Çünkü araştırma ve öğrenme, belirsiz hatırlayıştan başka bir şey değildir."
Diyalog ilerledikçe Sokrates; erdemin ruha, ruhun da akla dayandığını bu nedenle erdemin bilgi olduğunu öne sürer. Bu sefer bilginin öğretilebilirliği üzerinden yola çıkan Sokrates, Perikles ve daha bir çok erdemli devlet adamının, erdemi en başta kendi çocuklarına öğretemediklerini, dolayısıyla erdemin öğretilebilir bir şey olmadığı ve bu yüzden saf bilgi olmadığına ulaşır.
Neticede diyalog şu şekilde biter;
"Sokrates – Umurumda değil. Onunla başka bir sefer konuşuruz. Bugün söylediklerimizi gerektiği gibi sonuna kadar yürütebildikse, şu sonuca varmış sayılabiliriz: Erdem ne tabiat vergisidir, ne de öğretilebilir. Erdem, ona sahip olanlara bir tanrı vergisidir, akılla ilgisi yoktur. Meğer ki bir devlet adamı kendindeki erdemi başkalarına verebilsin.. Böyle birine rastlanırsa onun için belki şöyle denebilir: Ölüler arasında, Homeros'un sözlerine göre, Tiresias ne idiyse, yaşayanlar arasında da o adam odur. Homeros, Tiresias için, “Hades'te hâkim olan tek odur. Ötekiler gölgeler, oradan oraya dolaşan gölgelerdir” der. İşte bu dünyada böyle bir adam erdem bakımından, gölgeler arasında yaşayan gerçek bir varlık gibi olacaktır.
Menon – Çok güzel söyledin, Sokrates.
Sokrates – Bütün söylediklerimizle şuna varıyoruz: Erdem, ona sahip olanlara bir tanrı vergisidir. Fakat bu konuda kesin bir yargıya varabilmek için, erdemin insana nasıl geldiğini araştırmadan önce, onun ne olduğunu incelemekle işe başlamalıyız. Şimdi artık benim için başka yere gitmek zamanı geldi. Sana gelince, sen de, inandığın şeyleri misafirin Anytos'a da kabul ettir de yatışsın. Bunu yapabilirsen Atinalılara hizmet etmiş olursun."
