“Onları ne kadar sayıda yendiğimizin bir önemi yok. Her seferinde başka bir ordu daha gönderebilecek gibiler.” Spartacus (Holywood version…)
“En tehlikeli düşman her zaman bizim eğittiklerimiz olmuştur ve Spartacus'ün ordusunu Romalı efendileri eğitmiştir.” Ceaser
Etrüsklerin, MÖ 358 yılında, ölen savaşçılarının anısına 307 Roma'lı askeri büyük bir törenle Tarquinia'da idam etmesi Roma'da çok büyük bir yankı buldu. Bunun üzerine Roma 3 yıl sonra Forum'da, Tarquinia'dan topladığı 358 esirin kellelerini vurdurdu. Etrüsklerin daha çok geleneksel olan insan kurban etme töreni Roma'da daha çok intikam ve gösteriye dönüştü. Böylelikle ilk gladyatörler meydana çıkmaya başladılar tabii ki birer kurban olarak.
200 sene içerisinde kurbandan daha çok bir yıldıza dönüşen gladyatörler MÖ 90'lı yıllara gelindiğinde adam öldürmek üzere eğitilmiş esirlerden ve ün peşinde koşan bazı heyecan meraklısı aristokratlardan oluşmaktaydı.
MÖ 90'lı yıllarda, Trakyada ise Trakyanın özgür ve bağımsız kabileleri Makedonlara karşı Romalıları destekliyordu. Ne var ki doğuda Pontus'un büyümesi Roma'nın dikkatini doğuya yöneltmesine sebep oldu ve Roma'nın sınır güvenliği için Trakyaya girmesi Trakya kabilelerini Roma ordusu ile karşı karşıya getirdi. Büyük ihtimal ile bu çatışmalardan birinde esir düşen Spartacus, köle olarak Roma'ya getirildi ve gladyatör olarak eğitildi.
Capua'da Cnaeus Lentulus Batiatus'un gladyatör okulunda başını Spartacus'ün, Galya'lı Crixus ve Oenomaus'un, Kelt Gannicus ve Castus'un çektiği (Spartacus eşitler içerisinde eşit olandı) gladyatör köleler özgürlükleri için ilk ayaklanmayı başlattılar ve okuldan kaçmayı başardılar. Her ne kadar günümüzde bu hareket sanki kölelik sistemine bir başkaldırıymış gibi anılsa da o günün şartlarında kölelik doğal bir durumdu, isyan eden köleler ise sadece kendi özgürlükleri için isyan etmişlerdi. Ne var ki bu hareket bütün İtalya'da duyuldu ve İtalya'nın dört bir yanından köleler Spartacus'ün ordusuna katılmaya başladılar. Bunlar arasında Sicilya'da son köle isyanında önemli rol oynayan hayvancı (çoban) köleler ile gladyatörler hareketin odağını oluşturuyorlardı. Homojen bir ordu değillerdi, yaşlıydılar, bir çoğu eğitimsiz ve disiplinsizdi zaten bu yüzden de ilk başlarda her zaman olduğu gibi Senatonun ilgisini de çekmemişlerdi. Fakat cesaretleri ve kaybedecek bir şeylerinin olmayışı Spartacus'ün ordusuna avantaj sağlıyordu. Silahlarını daha çok yendikleri ve yağmaladıkları Roma Askerlerinden elde ediyorlar, elde ettikleri madenleri ise silaha dönüştürüyorlardı. Gurupları içerisinde ticaret yapmak yasaktı. Ganimet eşit paylaştırılıyordu. Herkes kendi silahından sorumluydu. Üzüm asmalarının dallarına hayvan derisi geçirerek kalkan yapıyorlardı.
Sicilya'dan orduya katılan çoban köleler diğer Sicilya'lı tarım kölelerinden farklıydılar. Tarım köleleri gündüzleri çalışıp akşamları ise kuyulara kapatıldıklarından hem kaçma şansları yoktu hem de savaşma konusunda yetenekli değillerdi. Çobanlar ise doğada kalmaları gerektiği için sahipleri tarafından silahlandırılmış hatta son isyandan sonra kimi zaman yağma yapmalarına da izin verilen hem savaşçı hem de yönetme (sistem) kabiliyeti olan kölelerdi, Spartacus'ün köle ordusunda bu yüzden önemli bir yer tutuyorlardı.
Birbiri peşi sıra gelen zaferler sonunda Senatonun ilgisi çekti ve Marius döneminde zenginleşen (Roma'nın en zenginlerinden) bu para ile senatonun yarısını satın alan Crassus senato üzerinde ki etkisini daha da arttırmak üzere en büyük rakibi Pompey İspanya seferinde iken Spartacus ordusuna karşılık bir ordu toplamaya başladı. İlk başta son savaşta kaçan lejyonları 10'arlı gruplara ayırdı ve içlerinden birini seçip öldürmelerini emretti bu sayede ordusuna savaşmaktan başka çareleri olmadığını anlatmak istiyordu. Bir sonraki hamlesi ise silahlara deposito koymasıydı. Savaş meydanında silahını bırakan askerlere ödeme yapılmayacaktı. Dönemin tarihçileri tarafından kazanmak için hiçbir kural tanımaz denilen Crassus ordusu ile Spartacus'ün peşine düştü.
72 baharında kuzeye yönelen Spartacus ve ordusu savaşmadan kaçmayı düşünüyordu, Galyalı ve Cermenlerden oluşan büyük bir gladyatör topluluğuna önderlik eden Crixus ise Roma'lılar ile kafa kafaya çarpışmanın gerektiğine inanıyordu. Bu sebeple Spartacus'ün ordusu ikiye bölündü.
Garganus dağında civarında 10.000 kişilik Lucius Gellius Publicola and Gnaeus Cornelius Lentulus Clodianus'un lejyon birliği ile köşeye sıkışan Crixus tepede olmasına karşın en iyi bildiği şeyi yapmayı tercih etti ve savunmada kalıp konum avantajını kullanmayarak lejyonların üzerine saldırdı. 3 başarılı hücumdan sonra 4. Hücumda öldürüldü ve 30.000 kişilik savaşçı, kadın ve çocuklardan oluşan köle ordusu yok edildi.
Spartacus Crixus'un ölüm haberi üzerine 300 Roma'lı esir askeri gladyatörler gibi dövüştürerek öldürttü. Daha sonra aynı lejyon birlikleri ile karşılaşan Spartacus'ün ordusu Crixus'un intikamını aldı. Ordunun ikiye bölünmesi ile iyice güç kaybeden Spartacus Alpleri geçip kuzeye gitmenin, Roma topraklarından çıkamayacakları için bir fayda sağlamayacağına inanıyordu. Bu yüzden de Sicilya'ya gidip son isyanı tekrar başlatıp destek bulmayı oradan da gemiler ile özgürlüklerine ulaşmayı hedefledi. Brindisi limanından Kilikyalı korsanlar ile Sicilya'ya geçmeyi istiyordu ne var ki Brindisi limanının Roma'lılar tarafından kuşatılması ile bu umudu da suya düştü. Spartacus güneyde limandaki garnizon kuzeyde ise kendisine doğru yaklaşan Crassus arasında kalmıştı. Crassus ise Pompey'in İspanya'dan zafer ile dönmesi ile baskı altında kalmış ve bir an önce bu işi bitirmek istiyordu ki MÖ 71 yılında Sele nehrinde (Silarus) köle ordusuna yetişti. Spartacus ve tüm ordusu yok edildi. Bir çok esir köle çarmıha gerildi ve Lewis Grassic Gibbon'un romanının başında ve sonunda söylediği gibi “İsa'nın çarmıha gerilmesinden 100 yıl önce İtalya'da bir bahar günü” Spartacus Karl Marx'ın deyimi ile devrimciler pantheonunda yer almak üzere öldü.
