Atın MÖ.3000 yıllarında, hint-avrupalılar tarafından evcilleştirilmesi ve öncelikle hayvancılıkta kullanılması önce Karadeniz kuzeyi ve kafkasyayı sonrasında da Asya'yı etkilemişti. Atın hayvancılıkta kullanılmasının iç Asya'ya dağılması ile o zamana kadar Sibirya ormanlarında yaşadığı düşünülen ve muhtemelen madencilik ile uğraşan Türkler, Sibirya ormanlarından güneyde yer alan uçsuz bucaksız steplere indiler ve diğer Altaic ırklar ile beraber yüzyıllar boyunca göçebe kültürünü sürdürdüler. Altay dil grubunda yer alan Tunguzca, Türkçe, Moğolca, Korece ve Japonca zamanla tüm iç Asya'ya hakim oldu ve bu göçebeler hem kendi aralarında hem de komşuları Persler ve Çinliler ile sürekli etkileşim halinde kaldılar. Göçebe hayat tarzının bir sonucu olarak çok büyük nüfüslara ulaşmasalarda çevrelerinde yer alan yerleşik devletleri sürekli tehdit ettiler hatta yıkılmalarına sebep oldular.
Göçebe federasyonları olarak da adlandırılabilecek bu devletlerin nüfuslarının az olması, düzenli ekonomik gelirlerinin olmaması ve merkezi idare sistemlerinin zayıf olması sebebleri ile kalıcı olamamışlardı. 545 yılında kurulan Kök (Gök) Türk devleti ise öncüllerine ve ardıllarına göre hem daha uzunlu olmuş hem de güttüğü idari sistem yüzyıllar geçtikten sonra bile göçebeler için örnek teşkil etmişti. (Bumin Kağanın töresi - Cengiz Han'ın yasası, Göktürk Üleş/Ulus sistemi - Cengizli Üleş/Ulus sistemi).
Öte yandan milattan önceki zamanlarda bile Türkçe konuşan toplulukların varlığı kesin olarak bilinse, MS. 1.yy'da Sibirya ormanlarının Turcae diye adlandırılmasına rağmen, Türk ismi ilk defa siyasi bir isim olarak ön plana çıkmış ve hüküm sürdüğü sürece bir çok boyun Türkleşmesine yol açmıştır. Bu nedenle de özellikle Türk tarihi açısından başlangıç olmasa da resmi, yazılı tarihte ilk kez siyasi olarak görünmesi ve bir devlet ile özdeşleşmesi bakımından çok önemli bir milestonedur.
Göktürk Kağanlığının kuruluşu Bumin Kağan'ın tabii olduğu Juan Juan kağanlığına baş kaldırdığı ve kağanlığı ele geçirdiği yıl olan 545 olarak kabul edilir. (Kağan ünvanını tarihte ilk olarak Siyenpiler ve sonrasında da Juan Juan'lar kullanmıştı.) Bumin Kağan'ın başında olduğu Asina boyu Juan Juan kağanlığına tabii olan ve demircilikle uğraşan, kağanlığın silah ihtiyacını gidermesi sebebiyle de daha özerk bir statüye sahip bir boydu. Bumin Kağan statüsünü güçlendirmek için Juan Juan Kağanının kızı ile evlenmek istemiş fakat Juan Juan Kağanı bu talebi "Sen benim dökümcümsün, bana karşı böyle bir isteğe nasıl cürret edersin?" diyerel reddetmişti. Sonrasında Juan Juan'ın güneyinde hüküm süren Wei hükümdarının kızını alarak güçlenmiş ve Juan Juan'lara başkaldırmıştı. Bumin Kağan 552 senesinde ölünce yerine oğlu Issık Han o da kısa süre sonra ölünce yerine küçük kardeşi Mukan Han geçti. Mukan Han zaten yenilmiş fakat bir kısmı Çin'e sığınmış Juan Juan'ların üzerine yürüdü. Son olarak tüm Juan Juanların kellelerinin kesilmesi üzerine Wei imparatorluğu ile anlaştı ve iktidarını sağlamlaştırdı. Askeri başarıları ve oluşturduğu üleş sistemi ile Mukan Han'a esas kurucu bile denilebilir.
Üleş sistemi öncesinde tipik olarak göçebe devletlerinde, ele geçirilen bölgelerde düzenli ordu bırakılmayınca bölgelerde ayaklanma olmakta, düzenli ordu bırakılınca da orada güçlenen boy yine bir ayaklanmaya sebep olmaktaydı. Bunun önüne geçmek için yakın akrabaların vali olarak atanması uygun görülüyordu. Bu kısmen işe yarasa da yakın akrabalarda çoğu zaman tahtta hak iddia etmekteydiler. Ülüş sistemi ise bir nevi nöbet esasına dayalıydı. Mukan Han'ın yasasına göre tahtın varisi han'ın oğlu değil, ailedeki büyük evladın bir küçüğü ve/veya küçük amcanın büyük yeğeniydi. Bu sayede çocuk yaşta varislerin tahta çıkması engellenmiş ve üleşlerin başında yer alan prensler iktidar sırası beklemeyi, isyan etmeye yeğlemişlerdi.
Çok kısa bir sürede Asya'daki hemen hemen tüm göçebeleri kendilerine bağlamışlardı. Doğu'da Çin'e düzenledikleri sürekli akınlar ile, ki bu akınlar tipik göçebe akınları olarak istila için değil daha çok haraç ve yağma içindi, zenginleştiler. Batı'da Eftali devletini yıkıp içerdiği zengin şehirlere ve Soğdlu tüccarlara hükmetmeye başladılar. Yine Batı'da Sasani İmparatorluğu ve Bizans İmparatorluğu ile diplomatik bir çok ilişki kurup ileride İslamiyetin de çok hızlı yayılmasını sağlayacak bu büyük, yorucu ve yıkıcı savaşta rol oynadılar.
Öte yandan dolaylı olarak, Karadeniz'in kuzeyinde İstemi'nin sürdüğü Avarların zamanla güçlenmesi ile bölgedeki güç dengesini oluşturan hem Uturgur ve Kuturgurları yok olmalarını ve Avarların şimdiki Macaristan ovalarına yerleşmelerine yol açtılar.
Not: Bumin Kağan idare kendinde kalmak üzere kardeşi İstemi'yi yabgu olarak atamıştı. Yabgu Han'ın baş yardımcısı fakat varisi değildi. İstemi Han Batı'da uzun bir süre hüküm sürerken ve Kağan olmamasına rağmen Türkler arasında efsanevi bir önder olmuşken bile Gök Türklerin getirdiği üleş sistemi sebebiyle tahta aday olmadı.
